شاید تا الان اصطلاح پول فیات یا ارز فیات به گوشتان خورده باشد اما دقیقاً ندانید که به چه ارزی، ارز فیات گفته می‌شود و چه ویژگی‌هایی دارد. پول‌های کاغذی مانند دلار، یورو، پوند و … همگی پول فیات محسوب می‌شوند. پول فیات مخالفان و موافقان زیادی دارد که هرکدام هم دلایل متعددی برای خود ارائه داده‌اند. اما چه چیزی به این پول‌های کاغذی این‌قدر ارزش می‌دهد؟ چرا پول فیات به وجود آمد؟ و آیا می‌توان ارزهای دیجیتال را با پول فیات مقایسه کرد؟ 

در این مطلب قصد داریم به تمام این سؤالات به طور کامل پاسخ دهیم. پس با ما همراه باشید.

پول فیات چیست؟

پول فیات (fiat currency) به معنی پول بدون پشتوانه است که خودش ارزش ذاتی ندارد. حالا پول بدون پشتوانه یعنی چه؟ یعنی اینکه این پول در اصل یک پول قانونی است که دولت‌ها آن را منتشر می‌کنند و پشتوانه فیزیکی (مانند طلا و نقره) ندارد؛ پس دولتی که آن را منتشر می‌کند ارزش آن را تعیین می‌کند. به بیان دیگر ارزش این پول به رابطه میان عرضه و تقاضا مربوط می‌شود. مثلاً دلار یک پول فیات محسوب می‌شود. پول فیات در مقابل پول کالایی قرار می‌گیرد و چاپ و کنترل این پول به عهده و تحت نظارت بانک مرکزی است. این پول می‌تواند کاغذی یا به‌صورت اعتباری باشد.

پول فیات چیست؟

تاریخچهٔ پول فیات

از نظر لغوی فیات به معنی “بگذار که بشود” و “باید بشود” است که در اصل ریشه لاتینی دارد. اولین باری که در طول تاریخ از پول کاغذی استفاده شد، در زمان امپراطوری سونگ در چین و در قرن یازدهم بود، اما قابلیت تبدیل به طلا و نقره را نداشت. بعد از آن سلسلهٔ یوآن، از پول کاغذی استفاده کرد. نام این پول چائو بود. در انگلستان و کانادای امروزی هم چاپ پول کاغذی صورت‌گرفته بود.

تاریخ پول فیات همیشه با بحران تورم گره‌خورده است. بعد از جنگ جهانی دوم تقریباً تمامی دولت‌های دنیا پول کاغذی منتشر کردند. اما چاپ بی‌رویه پول کاغذی (به دلیل بالا بودن هزینه‌های جنگ و بازسازی و نیاز مداوم به پول) باعث شد تورم‌هایی بزرگی به وجود بیاید. طبق قرارداد برتون وودز، هر اونس طلا معادل 35 دلار آمریکا تعیین شد و دلار آمریکا عنوان “پول نماینده” را گرفت و تمام پول‌های دنیا به نسبت دلار دارای ارزش ثابت بودند. اما از زمانی که این قرارداد لغو شد، تمام پول‌های فیات بدون پشتوانه شد و هیچ پولی(حتی پول آمریکا) ارزش ثابتی نسبت به هیچ کالایی ندارد. پول فیات در قرن بیستم بسیار معروف شد زیرا دولت‌ها به دنبال قطع ارتباط اقتصاد خود با بالا و پایین‌های چرخه تجارت بودند. با استفاده از پول فیات دولت‌ها می‌توانند میزان نقدینگی، نرخ‌های بهره‌ها و عرضهٔ اعتبارها را کنترل کنند.

پول فیات چیست؟

چرا پول فیات شکل گرفت؟

بعد از آغاز شدن جنگ جهانی هزینه‌های دولت‌ها بالا رفته بود. از طرفی ذخایر طلا هم رو به اتمام بودند و مشکلات مالی باعث شده بود که مردم طلا احتکار کنند و پولی در گردش نباشد. از طرفی طلا هم نرخ ثابتی نداشت و نمی‌توانست عاد و میزان مناسبی باشد بنابراین ایده ای این پول در ذهن دولت ها ایجاد شد.

پول فیات چه مزیت‌هایی دارد؟

  • پول فیات مانند طلا به شرایط ویژه برای نگهداری و محافظت نیاز ندارد.
  • پول فیات می‌تواند در شرایط بحرانی اقتصادی، به‌عنوان یک راه‌حل برای دولت‌ها به کار بیاید. چون اختیار آن هم کاملاً در دست خود دولت‌هاست. آنها می‌توانند با عرضهٔ پول از رکودهای جدی جلوگیری کنند.
  • پول فیات به نسبت پول کالایی، هزینهٔ بسیار کمتری را برای ایجادکردن آن نیاز دارد.
  • پول فیات بر خلاف پول‌های کالایی محدود نیست و هیچگاه کمیاب نمی‌شود.

چه شباهت و تفاوتی بین پول فیات و ارز دیجیتال وجود دارد؟

شباهت: پول فیات هم مانند ارز دیجیتال، پشتوانه فیزیکی ندارد.

تفاوت: اولین تفاوت این دو نوع ارز این است که ارزهای دیجیتال ماهیت غیرمتمرکز دارند یعنی توسط فرد یا سازمان و دولت خاصی تولید نمی‌شود و به آن وابسته نیست. اما ارز فیات ماهیت متمرکز دارد و انتشار و کنترل آن بر عهدهٔ دولت‌هاست.

 مورد دوم این است که اگر تراکنشی با ارزهای دیجیتال انجام شود، امکان بازگشت آن وجود ندارد. اما پول فیات ویژگی بازگشت‌پذیری را دارد. 

مورد سوم این است که ارزهای دیجیتال ماهیتی محدود دارند اما ارز فیات می‌تواند هرچقدر که دولت‌ها تصمیم بگیرند، منتشر شوند.

مورد چهارم اینکه ارزهای دیجیتال از مرزها عبور می‌کنند و جهانی هستند اما پول فیات این‌گونه نیست.

مورد پنجم اینکه امکان کلاهبرداری یا دزدی با پول فیات خیلی بیشتر و راحت‌تر از ارزهای دیجیتال است؛ زیرا ارزهای دیجیتال به دلیل فعالیت بر روی بستر بلاک‌چین، امنیت بسیار بالایی دارند و امکان کلاهبرداری از آنها خیلی‌خیلی کم است.

پول فیات چیست؟

چه عواملی ارزش پول فیات را تهدید می‌کند؟

  • تورم: از آنجایی که دولت‌ها می‌توانند تا بی نهایت دست به خلق پول فیات بزنند، می‌توانند تورم‌هایی غول آسایی را منجر شوند و دولت‌ها را به فروپاشی اقتصادی نزدیک کنند.
  • افزایش میزان نقدینگی: اگر حجم نقدینگی در دولت‌ها با میزان تولید کالاها یا خدمات متناسب نباشد، ارزش پول آن دولت به‌شدت افت می‌کند.
  • ازبین‌رفتن دولت‌ها: همان‌طور که گفتیم ارزش پول فیات به دولت صادرکنندهٔ آن وابسته است. پس اگر آن دولت به هر دلیلی از بین برود و دچار فروپاشی شود، پول فیات صادر شده از آن دولت هم‌ ارزشش را به‌طورکلی از دست می‌دهد. از آنجایی که امروزه نقدینگی روزبه‌روز کمتر مورداستفاده قرار می‌گیرد و بیشتر سرمایه‌ها در حساب‌های بانکی در جریان هستند، اگر دولتی نابود بشود، تمام سرمایه‌های مردم آن هم از بین می‌رود.

حرف آخر

پس پول کاغذی که اکنون در دست ماست یا پولی که در کارت‌های اعتباری ما در حال گردش است همان پول یا ارز فیات است که کنترل و ارزش آن به طور کامل در دست دولت فعلی ماست. این پول رایج‌ترین روش پرداختی برای ماست زیرا امروزه استفاده از پول‌های کالایی رایج نیست و حتی شاید غیرممکن باشد. ارز فیات، مثل هر ارز دیگری، خوبی‌ها و بدی‌هایی دارد. هدف ما از نوشتن این مقاله آگاه‌سازی شما نسبت به این پول است. امیدواریم که این مطلب برای شما مفید واقع شده باشد.

 

درباره ی نویسنده

تحریریه آبان تتر

یک پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.